Kullanıcı Adı Şifre
Üye olmak istiyorum!                Şifremi unuttum!
Yıl: 15
Sayı: 1762




Güzel Sanatlar Fakülteleri ve benzeri okulların yetenek giriş sınavlarının YÖK tarafından kaldırılması konusunda ne düşünüyorsunuz?

Kaldırılması doğru bir karar, Katılıyorum.
Kaldırılması yanlış bir karar, Katılmıyorum.

Sonuçları gör

Geçmişteki Anketler



 
Tavsiye Adresleri
Birden fazla adresi enter tuşunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.
 
E-Posta Adresiniz
Adınız Soyadınız
Notunuz
 
 








Şu an 44 müzisyen gazete okuyor
 
 
Ercan Tepe
 
 
Yayımlanan Sayı :

Sözü Güzel Söyleme ve Hal Bildirme Aracı Olarak Pers Müziği - 07.03.2007





Ön Asya uygarlıklarının en eski ve en büyüklerinden olan Persler, günümüzde yoğunlukla, coğrafi olarak İran devleti sınırları içinde kalan bölgede bulunmaktadırlar. Bilim ve felsefe gelişiminde yüzyıllar boyunca öncü kimliklerden biri olmuş olan Pers uygarlığı, müzik teorisi ve pratiğinde de, gerek İslam öncesi dönemlerinde, gerekse İslam’la birlikte oluşan yeni yapılanmada son derece gelişmiş bir yapı sergilemektedirler. Hem vokal müziği, hem de enstrümantal müzik alanında son derece ileri tekniklere ulaşmış, tarih içinde yenilenen müzik sistemlerinin içinde doğaçlamayı[1] her zaman aktif tutmuştur.

Tarih
Pers müziğinin tarih içindeki yeri milattan önce 6. yüzyıla dayanmaktadır. Zamanın hâkim devleti olan Agemenyan Hanedanlığının saray yaşamı ve dini ritüellerinde müzik, önemli bir rol oynamıştır. Arkasından gelen hanedanlıklardan biri olan Sasani Hanedanlığı (M.S. 226 – 642) saray müzisyenlerine büyük önem vermiş, sonradan Dastgâh sistemine temel oluşturacak olan ve yılın ve ayın günlerine uygun olarak işlenen 360 melodili 30 modlu sistemi bu hanedanlığın sarayındaki müzisyenlerden biri keşfetmiştir.

O zamana kadar devlet dini Zerdüştlük iken, 7. yüzyılda Arap işgaline uğrayan bölgede müzik de engellenmiş ve Arap hakimiyeti (643-750) süresince bu durum devam etmiştir. 750 yılından itibaren, 1258e kadar sürecek olan Abbasi Hanedanlığının gelmesiyle müzik, saraydaki yerini tekrar almış, İranlı müzisyenler Müslüman bölgelere yayılmaya başlamışlardır.

Bu dönemin arkasından söz söyleme anlayışına dayalı Pers müziği yine saray içinde gelişmeye devam etmiş, eski modların yeniden yapılandırılmasıyla modern dastgâh sistemi kurulmuştur. Pehlevi Hanedanlığı döneminde ise Pers müziği batılılaştırılmaya çalışılmış, aralık ve dizi teorilerinin batı sistemine göre yeniden düzenlenmesi denenmiştir.

Pers Müziğinin Karakteristik Özellikleri
Pers müziği, diğer Orta Asya müzikleriyle benzerlik ve farklılık gösteren yönlerine göre iki grup halinde incelenebilir:

Pers Müziğinin Diğer Orta Asya müzikleriyle ortak olan özellikleri:
Tüm enstrümanların ortak bir melodik yapıyı takip etmesi sebebiyle monofonik olması.
Makamlara dayanan yapısı.
Her moda ait, icrası enstrümancıya bırakılan melodilerin olması.
Aralık sisteminin Batı sisteminden daha küçük bölümlenmesi.
Süslemelere verilen önem.

Pers Müziğinin Diğer Orta Asya müzikleriyle ortak olmayan özellikleri:
Melodilerin daha küçük aralıklarda yoğunlaşmış olması.
Melodik hareketin diatonik olarak daha bağlı ilerlemesi.
Döngülere ve simetriye yapılan vurgu, değişik perdelerde tekrarlanan hareketler.
Ritmik sadelik.
Hızlı tempo ve yoğun süsleme.
Tahrir adı verilen ani, büyük aralıklı ve tekrarlı ses atlamaları.
Orta Asya’da bulunmayan, şiir söylemine uygun melodik pasajlar.
Bazı notaların bilinçli olarak diğerlerinden daha temiz çalınması.

Dastgâh Sistemi
Makamlar ve makamlar içinde melodilerden oluşan Dastgâh sistemi, temelleri maye adı verilen, döngülere, seslerin aralarındaki hiyerarşiye ve bazı melodik kalıplara yönelik kuralların hakim olduğu makamlara dayanan bir sistemdir. Zamanla bu makamlar yeniden yapılanarak Dastgâh sistemini oluşturmuştur.

Bu sistemde modlar 12 dastgâh içine yerleştirilir. Her dastgâh sekiz seslidir ve her sesin ayrı bir önemi vardır. Her dastgâhın kendine ait melodileri vardır; gûşe  denen bu melodiler, aynı zamanda icracının doğaçlamasına model teşkil etmektedirler. Gûşeler dört beş ses içinde dönerler ve dastgâhın sırayla alt, orta ve üst bölgelerinde çalınırlar. Her dastgâhın daramad denen temel gûşeleri vardır ve dastgâhın sonuna eklenerek isimlerini belli ederler. Daramadı Sur olan bir dastgâhın adının dastgâh-e Sur olması ve on iki gûşeye sahip olması, bu konuda verilebilecek iyi bir örnektir.

Enstrümanlar
Çok çeşitli enstrümanlar barındıran Pers müziğinin sıklıkla kullanılan altı enstrümanı, setar, santur, tar, kemençe, ney ve tombak(zarb)dır.

a.      Setar: İki teli çelikten diğer ikisi pirinçten yapılmış olmak üzere dört teli olan bir çalgıdır.

Santur: Yatay konumlandırılarak çalınan, 72 telli bir çalgıdır.
Tar: Beşi çelik biri pirinç olmak üzere altı telli, üstüne koyun teli gerilmiş bir kasadan titreşim alan bir çalgıdır.
Kemençe: Dört çelik telli ve yine koyun derisi olan bir yüzeyle titreşime geçen bir çalgıdır.
Ney: Beşi önde biri arkada olmak üzere altı deliği olan, ve Pers müziğinde çok eski zamanlardan itibaren kullanılan nefesli bir çalgıdır.
Tombak (Zarb): Koyun derisiyüzeyinden titreşim alan, yine çok eski zamanlardan beri kullanılan vurmalı bir İran çalgısıdır.

Kompozisyonal Yapı
Pers müziğinde pişdaramad, çeharmezrab ve reng olmak üzere üç enstrümantal form vardır. Pişdaramad, dastgâhın daramadına dair bir giriş teşkil eder; ikili, üçlü ve dörtlü zamanlarda olabilmekle birlikte melodik yapısını önemli bazı gûşelerden alır. Çeharmezrab  solo bir bölümdür, genelde melodik yapısını öncesinde gelen melodiye göre oluşturur. Reng, daha çok dastgâhın sonunda çalınan basit bir dans kesitidir. Tasnif adındaki tek vokal formu ise genelde pişdaramad benzeri bir yapı gösterir; rengden bir önceki bölüm olarak yerini alır.

Şiir, Hat ve Müzik
Pers şiiri ve müziğinin birçok ortak yönü vardır; bunlardan en önemlisi de haller üzerine kurulu olmasıdır. İki tür de ifadenin iki ayrı modu olarak geçmektedir. Bu iki tür arasındaki önemli benzerliklerden biri de mimari yapılarıdır; Pers şiirindeki beyit sistemiyle müziğindeki gûşe, birbirine denk düşmektedir.

Pers yazı sanatıyla müziğinin arasında da önemli bağlar bulmak mümkündür. İkisinin arasındaki en önemli bağ, ikisinin de sözün ifadesi olmasıdır. Pers müziğinde vokalin önemli bir yer teşkil etmesi, kadının müzikteki yerini de yüzyıllar boyunca sağlam tutmuştur; saraylarda en önemli şarkıcıların kadınlardan çıkmasıyla birlikte, günümüz İran müziğinde de yine kadın şarkıcılara ağırlıkla yer verilmektedir. Son derece bilimsel ve felsefi yaklaşımlar üzerine kurulmuş olan Pers müziği, kendi gelişiminin yanında birçok uygarlığın müziklerini etkilemiş, teorik sistemleri, özellikle İslam müziğine ağırlığını koymuştur.

Kaynakça:
Miller, L., Music and Song in Persia (1999), Curzon Press, Surrey, U.K.
Qureshi, R.,B., Sounding the Word: Music in the Life of İslam, Enchanting Powers; Music in the World’s Religions (1997), Ed. Lawrence E. Sullivan, Harward College Press, U.S.A

 

 

0 adet yorum yazılmıştır. Yorumları okumak yada yorum yazmak için sisteme giriniz.



Yazıyı Tavsiye Et
 
Tavsiye Adresleri


Birden fazla adresi enter tuşunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.

E-Posta Adresiniz
Adınız Soyadınız
Notunuz

Tüm Hakları Saklıdır © 2005-2020