Yazılar

Bir müzisyenin konuşabilmesi, diğerlerinin sustuğunu açıklıyor mu?Sayı: 2029 - 14.11.2026

Klasik müzik dünyasında bir sanatçının yaşadığını düşündüğü olumsuz bir deneyimi kamuoyuna taşıması, yalnızca iki kişi arasındaki anlaşmazlık olarak görülmemeli. Bu tür açıklamalar, sanat alanındaki güç ilişkilerini, iş güvencesizliğini ve itiraz etmenin kariyer üzerindeki olası bedelini de gündeme getiriyor. Ancak tartışmayı doğru kurmanın ilk şartı, iddiaları kanıtlanmış olgular gibi sunmamak ve tarafların beyanlarını birbirinden ayırmaktır.

Keman sanatçısı Hande Küden, Özyeğin Filarmoni Orkestrası’nın ilk konseri öncesindeki prova sürecinde sanat direktörü Fazıl Say’ın “aşağılayan tavırlar” sergilediğini belirterek bir daha Say’ın projelerinde yer almayacağını açıkladı. Say ise bu iddiaları reddetti; provalardaki iletişiminin mesleki saygı sınırları içinde olduğunu ve eserinin yorumuna dair profesyonel müzikal talepler dile getirdiğini söyledi.(MaviNota) Orkestranın çelisti Mutlu Varlık Kocaaili ise dört gün süren prova sürecinde Fazıl Say’ın “son derece kibar, güler yüzlü, yapıcı ve olumlu yaklaşımına” bizzat tanık olduğunu söyledi. Kocaaili, müzisyenlerin görüş ve fikirlerinin önemsendiğini, önerilerinin sorulduğunu belirterek prova ortamını “son derece demokratik, iş birliğine açık, iyiliğin ve sevginin hakim olduğu” sözleriyle tanımladı.(t24-vpn) 

Bu farklı anlatımlar, kamuya açık kaynaklarda yer alan beyanlardır ve tek başlarına yaşananların tümünü kanıtlamaz ya da çürütmez.

Hande Küden’in Berlin Filarmoni Orkestrası’nın resmi biyografisinde 1 Eylül 2019’dan beri orkestranın üyesi olduğu belirtiliyor. Bu güçlü ve uluslararası bir kurumsal konumun, bir sanatçıya bazı durumlarda daha fazla ekonomik veya mesleki hareket alanı sağlayabileceğini düşünmek makul. Fakat buradan Hande Küden’in hiçbir risk taşımadığı ya da açıklama yapmasının tek nedeninin kariyer güvencesi olduğu sonucu çıkarılamaz. Dahası, uluslararası bir kurumda çalışmak, sanatçının ülkesindeki projelerden, mesleki ilişkilerden veya itibar tartışmalarından etkilenmeyeceğini garanti etmez.

Yine de sanatçıların bulundukları toplulukta nepotist ilişkilerden çekinerek, bir sonraki projede kendilerine görev verilmeyeceği korkusuna dayanan temel mesele önemlidir. 

Herkesin konuşma maliyeti aynı değildir. Müzik alanında işlerin önemli bölümünün proje bazlı ve serbest çalışma üzerinden yürümesi, yeniden davet edilme ihtiyacını artırabilir. İngiltere Müzisyenler Birliği’nin 2022’de Birleşik Krallık müzik sektöründe çalışan 660 kişinin yanıtlarına dayanan araştırmasında, serbest çalışanların yüzde 88’i yaşadıkları ayrımcılığı bildirmediğini; bildirmeyenlerin yüzde 94’ü ise başvurabilecekleri bir merci olmadığını belirtmiştir. Bu veriler Türkiye’deki klasik müzik camiasını doğrudan ölçmüyor ve Hande Küden’in açıklamasını doğrulamıyor. Ancak itiraz etmeyi zorlaştıran kurumsal koşulların müzik sektöründe gerçek bir sorun olabildiğini gösteriyor.

Birleşik Krallık Eşitlik ve İnsan Hakları Komisyonu’nun orkestralara yönelik rehberi de işe alım ve müzisyenleri yeniden çağırma üzerinde etkisi olan kişilerin güç kullanımı riskine dikkat çekiyor. Rehber, serbest çalışanların yeniden işe alınmama kaygısıyla yaşadıklarını bildirmekte zorlanabileceğini; bu nedenle gizli geri bildirim, birden fazla başvuru kanalı ve açık şikâyet süreçlerinin önemli olduğunu vurguluyor. Bu da çözümün yalnızca “daha cesur olun” demekten ibaret olamayacağını hatırlatıyor. Güvenli bir çalışma ortamı, bireylerden kahramanlık bekleyerek değil, itiraz eden kişinin işini ve geleceğini koruyan mekanizmalar kurarak sağlanabilir.

Bu nedenle Hande Küden’in uluslararası kariyerinin, benzer deneyimler yaşamış olabilecek başkalarının neden sessiz kaldığını düşünmek için bir ipucu olması mümkün; fakat sessiz kalanların yaşadıklarının kanıtı değildir. “Kimse konuşmuyor” demek, hiçbir şey yaşanmadığını göstermiyor kuşkusuz. Aynı şekilde, bir kişinin açıklaması da tek başına bütün bir sektörün suçluluğunu kanıtlamıyor. İhtiyaç duyulan şey, iddiaları dikkatle dinleyen ve adil biçimde inceleyen süreçlerdir.

Klasik müzikte saygı, yalnızca sahnede kusursuz icra ya da büyük isimlere gösterilen hürmetle ölçülemez. Prova odasında eleştirinin nasıl yapıldığı, itirazın karşılığında ne olduğu ve bir müzisyenin bir sonraki işe çağrılma korkusu taşımadan konuşup konuşamadığı da bu kültürün parçasıdır. Bu olayın kalıcı değeri, taraflardan biri hakkında acele hüküm vermekte değil; bir sanatçının sözünü duyurabilmesinin neden bazıları için daha mümkün, bazıları içinse daha riskli olduğunu sorgulamakta yatıyor.

Müfit Semih Baylan

Editör

Yazıyı Tavsiye Et ♫

Yorumlar

Bu yazıya henüz yorum yapılmadı.

Yorumları okumak yada yorum yazmak için sisteme giriniz.