Yazılar

---

Çelist Murat Süngü ile Çelist Naz Evren SöyleşisiSayı: 2020 - 01.11.2026

---

Türk Müziğinde Viyolonsel İcrasına Yönelik Organolojik ve Pedagojik Bir Yaklaşım: Murat Süngü Örneği

 

Özet

 

Bu araştırmada, çağdaş Türk müziğinin özgün icracılarından biri olarak kabul edilen Murat Süngü’nün sanat hayatı, geliştirdiği teknik yöntemler ve eğitim yaklaşımı bir durum çalışması ekseninde ele alınmıştır. Roman müzik kültürünün getirdiği usta-çırak geleneğiyle yetişen ve edindiği Klasik Batı Müziği eğitimiyle bu süreci akademik bir zemine taşıyan sanatçının, Türk müziğinde viyolonsel (çello) çalgısının konumunu yeniden yapılandırdığı görülmektedir. Çalışma kapsamında; usta-çırak ilişkisine dayalı kulak taklidi süreci, Türk müziğindeki tınısal bas boşluğunu doldurmaya yönelik 5 telli viyolonsel tasarımı, çalgı yapımı boyutundaki estetik yaklaşımlar ve günümüz müzik eğitimindeki ehliyet sorunları olmak üzere dört temel odak noktası belirlenmiştir. Araştırmanın nitel verileri, sanatçı ile gerçekleştirilen derinlemesine mülakatlar yoluyla elde edilmiş ve dökümler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir.

 

Anahtar Kelimeler: Murat Süngü, Türk Müziğinde Viyolonsel, 5 Telli Çello, Organoloji, Müzik Eğitimi.

 

Abstract

 

This article examines in depth the artistic career, technical innovations and educational philosophy of Murat Süngü, one of the most original figures of contemporary Turkish music, as a "case study". Süngü, who grew up in an "uneducated" (alaylı) tradition within the Roma music culture and transformed this accumulation into an academic discipline with Classical Western Music education, has reconstructed the role of the cello in Turkish music. The research focuses on four main axes: the methodology of ear imitation born from deprivation, the invention of the 5-string cello that fills the tonal "bass gap" in Turkish music, aesthetic preferences in instrument making (organology), and the crisis of competence in music education. The study was constructed with a qualitative research design and structured with thematic analysis method over in-depth interview data made with the artist.

 

Keywords: Murat Süngü, Cello in Turkish Music, 5-String Cello, Organology, Music Education.

 

1. Giriş

 

Türk makam müziği, tarihsel gelişim sürecinde ud, kanun ve tanbur gibi temel çalgıların etrafında şekillenme göstermiştir. Yaylı bir çalgı olan viyolonsel ise bu geleneksel yapıya daha geç bir dönemde ve genellikle eşlik edici bir unsur olarak dahil olabilmiştir. 20. yüzyılın başlarında Tanburi Cemil Bey ve Mesut Cemil gibi usta icracıların elinde bir renk unsuru olarak kendine yer bulan çello, modern dönemde ise Özer Arkun, Murat Süngü gibi viyolonsel sanatçılarının  çalışmaları neticesinde Türk Müziğinde de solistik bir kimliğe bürünmüştür.

 

Sanatçının müzikal kimliğinin inşasında, 1980'li yılların Türkiye'sinde Roman müzisyenlerin yoğunlukta olduğu çevrelerin adeta doğal bir konservatuvar işlevi gördüğü belirtilebilir. Herhangi bir yazılı veya görsel arşivin bulunmadığı bu icra ortamında eğitim süreci, tamamen duyusal taklit becerisine dayalı olarak gerçekleşmiştir. Sanatçı bu dönemi 'müziğin tiyatrocusu olmak' şeklinde nitelendirmektedir. Bu mahrumiyet ortamı, icracının duyusal yeteneklerini geliştirmesini sağlamış ve farklı müzik kültürlerindeki teknikleri çalgısına adapte etmesine imkan tanımıştır. Sanatçıya göre ‘meşk süreci’, sadece nota aktarımı değil; bir üslup ve duygu aktarımı olarak kabul edilmektedir.

 

Makalenin en önemli bulgularından birisi ise, Türk müziği icralarında tespit edilen frekans eksikliğine yöneliktir. Topluluklarda 65 Hertz altına inebilen güçlü ancak müziği ve bas işlevini boğuklaştırmayacak bir bas enstrümanının bulunmaması önemli bir eksiklik olarak görülmektedir. Geliştirilen 5 telli viyolonsel ise bu arayışların sonucunda ortaya konulmuştur.

 

2. Yöntem

 

Bu çalışma, nitel araştırma desenlerinden biri olan "durum çalışması" (vaka çalışması) yöntemiyle kurgulanmıştır. Araştırmanın birincil veri kaynağını, Murat Süngü ile gerçekleştirilen ve yaklaşık 90 dakika süren yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat oluşturmaktadır. Mülakat kapsamında sanatçının çocukluk yıllarından itibaren gelişen müzikal kimliği, teknik buluşları ve pedagojik yaklaşımları detaylandırılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; sanatçının icra pratiğine özgü geliştirdiği "bas boşluğu", "müziğin tiyatrocusu" ve "biyo-rezonans" gibi kavramlar üzerinden tematik kategoriler oluşturulmuştur. Ayrıca çalışmada, Süngü’nün organolojik tercihleri ve enstrüman yapım teknikleri akustik prensipler çerçevesinde teknik bir analize tabi tutularak yorumlanmıştır.

 

3. BULGULAR

 

Araştırma kapsamında gerçekleştirilen derinlemesine mülakat verilerinin içerik analizi neticesinde elde edilen bulgular, aşağıda belirtilen dört temel tema altında sınıflandırılmıştır:

 

          3.1. Geleneksel Bellek ve Mahrumiyetin Metodu Süngü’nün müzikal gelişim süreci incelendiğinde, 1980’li yılların sosyo-kültürel ikliminde Roman müzisyen kimliğinin adeta doğal bir konservatuvar işlevi gördüğü saptanmıştır. Herhangi bir yazılı veya görsel arşivin bulunmadığı bu icra ortamında eğitim süreci, tamamen "duyusal taklit" becerisine dayalı olarak gerçekleşmiştir. Sanatçı bu dönemi "müziğin tiyatrocusu olmak" şeklinde nitelendirmektedir. Beyoğlu’ndaki plakçılardan temin edilen kaset kayıtları üzerinden yapılan bu işitsel çalışmalar, icracının duyusal yeteneklerini keskinleştirmiş; Hintli kemancı L. Subramaniam’ın tekniklerinden Mısırlı müzisyenlerin koma seslerine kadar pek çok farklı unsuru viyolonsel icrasına adapte etmesine imkan tanımıştır. Sanatçıya göre meşk süreci, sadece nota aktarımı değil; bir üslup, tavır ve duygu mirasının korunması olarak kabul edilmektedir.

 

          3.2. Organolojik İnovasyon ve "Bas Boşluğu" Sorunsalı Mülakat verilerinden elde edilen en dikkat çekici teknik bulgu, Türk müziği icralarında tespit edilen tınısal frekans yetersizliğine yöneliktir. Süngü, geleneksel topluluklarda 65 Hertz altına inebilen güçlü bir bas enstrümanının bulunmamasını yapısal bir eksiklik olarak değerlendirmektedir. Mevcut ud icrasının bu derinliği karşılayamadığı, kontrbasın ise Türk müziği tınısını "boğucu" hale getirdiği saptanmıştır. Bu durum sanatçı tarafından "Bassız müzik bahtsız müziktir" felsefesiyle kavramsallaştırılmaktadır.

 

Söz konusu tınısal boşluğu doldurmak amacıyla luthier Oğuz Demir ile geliştirilen "5 Telli Viyolonsel", bu arayışın inovatif bir sonucudur. Bu enstrümana dair teknik ayrıntılar şu şekildedir:

• Akort ve Yapı: Standart beşli akort sistemine (Do-Sol-Re-La) eklenen "Fa" teli, çalgıyı bir "bas çello" kimliğine kavuşturmuştur.

• Arşe ve Rezonans: Düşük frekanslı Fa telini rezonansa sokabilmek için standart 80-82 gramlık yayların yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Bu engeli aşmak adına, telin salınımını optimize eden 86-87 gramlık özel ağırlıklı yaylar kullanılarak icra niteliği yükseltilmiştir.

• Estetik Zorunluluk: Süngü, "Bas, kick’in melodisidir" ifadesiyle ritimsel faktörün bu çalgı aracılığıyla toplanmasının topluluk icraları için bir zorunluluk olduğunu vurgulamaktadır.

• 3.3. Luthier Kültürü ve Akustik Tercihler Sanatçının organolojiye yaklaşımının, enstrümanı yaşayan bir organizma olarak konumlandırdığı görülmektedir. Türk müziği icrası için "ağacın belleği" kavramının belirleyici olduğu saptanmıştır. Özellikle rezonansı düşük Stradivarius modelleri yerine; alt kasası geniş ve tınısı daha "ahenkli" olan Ruggeri veya Del Gesu modellerinin Türk müziği estetiğine daha uygun olduğu vurgulanmaktadır. Süngü, 7 farklı çello deneyimi ve tarihi sazlarla kurduğu temas neticesinde, ehil ellerde olmayan bir enstrümanın "ruhunu kaybedeceği" yönünde bir farkındalık ortaya koymaktadır.

• 3.4. Müzik Eğitiminde Ehliyet ve Kaynak Kişi Sorunu Mülakat verileri, Türkiye’deki müzik eğitimi sistemine yönelik yapısal eleştirileri de içermektedir. Bedensel disiplin gerektiren çalgı eğitimine 12 yaşından sonra başlanmasının teknik kazanımları zorlaştırdığı belirtilmektedir. Daha da önemlisi, akademik sistemde "ehliyet" ve "kaynak kişi" ayrımının ortadan kalktığı saptanmıştır. Aleaddin Yavaşça ve Bekir Sıtkı Sezgin gibi geleneksel ustalığa sahip isimlerin akademik unvan yetersizliği nedeniyle sistem dışı bırakılması, buna karşın bu isimlerin eserleri üzerinden tez yazanların "hoca" olması akademik bir paradoks olarak nitelenmektedir.

4. Tartışma ve Yorum

 

Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, Murat Süngü’nün icra pratiğinin hem geleneksel "meşk" kültürüyle olan bağını hem de modern "teknik inovasyon" gerekliliklerini eş zamanlı olarak barındırdığını göstermektedir. Sanatçının çocukluk döneminde deneyimlediği "duyusal taklit" süreci, aslında müzikolojideki "ayna nöronlar" ve işitsel bellek kuramlarıyla paralellik arz etmektedir. Süngü’nün "müziğin tiyatrocusu olmak" şeklinde kavramsallaştırdığı durum, notasyonun sınırlı kaldığı makam müziği icrasında, tavır ve üslubun ancak bir "yaşam görgüsü" üzerinden aktarılabileceği gerçeğini bir kez daha doğrulamaktadır.

 

Organolojik boyutta ise 5 telli viyolonsel icadı, sadece teknik bir yenilik değil, Türk müziği topluluklarındaki "tınısal hiyerarşiyi" yeniden düzenleyen bir girişim olarak değerlendirilmektedir. Süngü’nün "bas boşluğu" tespiti, Batı müziğindeki armoni derinliği ile Türk müziğindeki makamsal zenginlik arasındaki akustik dengeyi kurma çabasıdır. 

 

Özellikle düşük frekanslı "Fa" teli için kullanılan 86-87 gramlık özel yay tercihi, icracının fiziksel performans ile enstrümanın akustik direnci arasındaki ilişkiyi ne denli profesyonel bir titizlikle (biyo-rezonans bağlamında) ele aldığını ortaya koymaktadır.

 

Ayrıca sanatçının müziği bir "şifa" ve "frekans dengeleme" aracı olarak tanımlaması, Attali’nin (2005) gürültü ve düzen üzerine geliştirdiği teorik çerçeveyle bütünleşmektedir. Modern kent yaşamındaki düzensiz frekansların (Si bemol trafo sesleri vb.) insan fizyolojisi üzerindeki negatif etkilerine karşı, doğru makam ve akort sisteminin bir rehabilitasyon unsuru olarak sunulması, çalışmanın sadece müzikal değil, sosyo-psikolojik bir değer taşıdığını da kanıtlamaktadır. Tanburi Cemil Bey’den miras kalan viyolonsel icra geleneği, Süngü ile birlikte "eşlikçi" kimliğinden sıyrılarak, topluluğun ritmik ve tınısal temelini oluşturan solistik bir mertebeye ulaşmıştır.

 

5. Sonuç ve Öneriler

 

Bu araştırma, Murat Süngü’nün Türk müziği ekosistemi içerisindeki çok yönlü rolünü durum çalışması yöntemiyle ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar neticesinde şu temel yargılara varılmıştır:

• Organolojik Devrim: Türk müziği icra topluluklarındaki düşük frekans eksikliği, 5 telli viyolonsel tasarımı ve özel ağırlıklı arşe kullanımıyla bilimsel bir çözüme kavuşturulmuştur. Bu inovasyonun, toplu icralardaki duyum kalitesini (depth of sound) artırdığı saptanmıştır.

• Pedagojik Dönüşüm Gerekliliği: Mevcut konservatuvar eğitiminde "ehliyet" ve "kaynak kişi" kavramlarının arka planda kalması, nitelikli icracı yetişmesinin önündeki en büyük engel olarak tespit edilmiştir. Usta-çırak ilişkisindeki "ruh" ve "üslup" aktarımının, akademik müfredatlara entegre edilmesinin elzem olduğu görülmektedir.

• Kültürel Adaptasyon: Viyolonsel gibi Batı menşeli bir enstrümanın, makam müziğinin mikro-tonal yapısına adaptasyonunda geliştirilen yeni tekniklerin (parmak pozisyonları, yay basıncı optimizasyonu vb.), Türk müziği literatürü için özgün bir metodolojik kaynak teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.

Öneriler:

1. Murat Süngü tarafından geliştirilen 5 telli viyolonsel ve makam icra metodunun, konservatuvarların yaylı çalgılar bölümlerinde seçmeli ders veya sertifika programı olarak okutulması önerilmektedir.
2. Kaynak kişi" statüsündeki ustaların, akademik unvan kısıtlamalarına takılmaksızın eğitim süreçlerine dahil edilmesine yönelik yasal ve idari düzenlemelerin yapılması, müzik eğitiminin geleceği açısından önem arz etmektedir.
3. Gelecek araştırmalarda, Süngü’nün kendi yazacağı metodunun farklı yaş gruplarındaki öğrenciler üzerindeki teknik ve estetik gelişim etkileri deneysel yöntemlerle (ön test-son test) analiz edilerek literatüre katkı sağlanabilir.

 

 

Kaynakça

• Stokes, M. (1992). The Arabesque: Turkish Music in a Changing World. Oxford: Oxford University Press.
• Bozkurt, Y. (2018). Sözlü Gelenekten Yazılı Kültüre: Türk Müziğinde Öğretme Metotları. Ankara: Müzikoloji Yayınları.
• Attali, J. (2005). Gürültüden Müziğe: Müziğin Ekonomi-Politiği Üzerine Deneme. (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Karasu, E. (2021). "An Organological Study on the Cello in Turkish Music". Journal of Ethnomusicology, 45(2).
• Süngü, M. (2025). Makam İcrasında Viyolonsel Metodolojisi ve 5 Telli İnovasyon. (Yayınlanmamış Mülakat Kayıtları).

 

 

Naz Evren

 

---

Yazıyı Tavsiye Et ♫

Yorumlar

---

Bu yazıya henüz yorum yapılmadı.

Yorumları okumak yada yorum yazmak için sisteme giriniz.